Wat is rentabiliteit? Betekenis, formules en berekenen

Je hebt een goed jaar gehad. Je omzet is gestegen en je winst ook. Maar stel dat een vriend je vraagt: "Is je bedrijf winstgevend?", dan is het antwoord ingewikkelder dan het lijkt. Want €10.000 winst op een investering van €50.000 is heel wat anders dan diezelfde €10.000 op een investering van €500.000. In het eerste geval rendeer je uitstekend. In het tweede geval had je je geld beter op een spaarrekening gezet.

Dat onderscheid is precies waar rentabiliteit over gaat. Het vertelt je niet alleen of je winst maakt, maar of die winst in verhouding staat tot het geld dat je hebt ingelegd. In dit artikel leggen we uit wat rentabiliteit is, welke drie vormen er bestaan, hoe je ze berekent en wat je kunt doen als je de uitkomst wilt verbeteren.

‍

Wat is rentabiliteit? 

Rentabiliteit is de verhouding tussen het financiële resultaat van een onderneming (de winst) en het vermogen dat nodig was om dat resultaat te bereiken. Je drukt het uit als een percentage, zodat je het ook kunt vergelijken met bedrijven die sterk van elkaar verschillen in omvang.

Het verschil met winstgevendheid is subtiel maar belangrijk. Winstgevendheid gaat over absolute euro's: je maakt €30.000 winst. Rentabiliteit gaat over de vraag hoeveel geld je daarvoor nodig had. Die vraag is relevant voor jou als ondernemer, maar ook voor de bank die een lening overweegt of de investeerder die instapt. Zij willen zien of jouw onderneming rendement oplevert dat het risico rechtvaardigt.

‍

Drie soorten rentabiliteit: REV, RVV en RTV

Afhankelijk van welk deel van het vermogen je analyseert, zijn er drie varianten. Ze vullen elkaar aan en samen geven ze een volledig beeld van de financiële efficiëntie van je bedrijf.

1. Rentabiliteit Eigen Vermogen (REV)

De REV meet het rendement op het kapitaal dat jij, en eventuele aandeelhouders, zelf in het bedrijf hebt gestoken. Dat is voor de meeste ondernemers de meest persoonlijke indicator: wat verdien ik op het geld dat ik zelf heb ingezet?

De REV is de maatstaf die telt als je jezelf vergelijkt met andere vormen van vermogensbeheer. Als je je geld op een spaarrekening zet, krijg je een bepaald rendement. De REV vertelt je of je bedrijf dat verslaat.

De formule: REV = (Nettowinst / Gemiddeld Eigen Vermogen) × 100%.

2. Rentabiliteit Vreemd Vermogen (RVV)

De RVV geeft de gemiddelde rente weer die je betaalt op je vreemd vermogen, denk aan bankleningen, een zakelijk krediet of leverancierskrediet. Het is de prijs van geleend geld, uitgedrukt als percentage.

Je wil deze zo laag mogelijk houden. Hoe minder je betaalt voor geleend geld, hoe meer er overblijft als nettowinst en hoe beter je REV. 

De formule: RVV = (Betaalde Rente / Gemiddeld Vreemd Vermogen) × 100%.

3. Rentabiliteit Totale Vermogen (RTV)

De RTV meet de efficiëntie van al het ingezette kapitaal: zowel eigen als vreemd vermogen samen. Hiermee zie je hoe goed je bedrijf presteert, ongeacht hoe het gefinancierd is.

De formule: RTV = ((Nettowinst + Rente) / Gemiddeld Totaal Vermogen) × 100%.

Door rente bij de nettowinst op te tellen, maak je de RTV onafhankelijk van de financieringsstructuur. Dat maakt het een eerlijke maatstaf voor operationele efficiëntie.

‍

Hoe bereken je rentabiliteit? Een praktisch rekenvoorbeeld

Stel dat je een horecazaak runt. Afgelopen jaar maakte je een nettowinst van €50.000. Je eigen vermogen bedraagt €150.000 en je hebt €100.000 aan vreemd vermogen uitstaan, waarover je €5.000 rente hebt betaald.

REV: (€50.000 / €150.000) x 100% = 33,3% 

Dat betekent: voor elke €100 eigen vermogen verdiende je €33,30. Een sterk resultaat.

RTV: €50.000 + €5.000 = €55.000 / €250.000 = 22%. 

Je bedrijf genereert als geheel een rendement van 22% op al het ingezette kapitaal.

RVV: €5.000 / €100.000 = 5%. 

Dat is de prijs van je geleende geld. Al met al een goed plaatje, maar het hefboomeffect verdient nog een extra blik, want de verhouding tussen RTV en RVV bepaalt of geleend geld je helpt of schaadt.

‍

Wat is een goede rentabiliteit?

Er bestaat geen universeel "goed" getal. Wat gezond is, hangt sterk af van de sector. Maar er zijn vuistregels die breed worden gehanteerd in het mkb.

Houd ook rekening met de sectorverschillen. Kapitaalintensieve sectoren zoals retail en horeca werken met meer vastgoed, inventaris en apparatuur. Dat drukt de percentages automatisch. Een RTV van 8% in de horeca kan beter zijn dan een RTV van 12% in de dienstverlening, simpelweg omdat de vermogensbasis een andere omvang heeft.

‍

Wat is het hefboomeffect?

Het hefboomeffect, ook wel ‘leverage-effect’, beschrijft hoe vreemd vermogen de REV beïnvloedt. Het kan een voordeel, maar ook een nadeel zijn. 

Het positieve hefboomeffect treedt op als je RTV hoger is dan je RVV. In het rekenvoorbeeld hierboven was de RTV 22% en de RVV 5%. Dat betekent dat het geleende geld meer oplevert dan het kost: elke geleende euro verdient méér dan de rente die je erover betaalt. Het resultaat is dat de REV boven de RTV uitstijgt: de eigenaar profiteert extra van het feit dat de bank meefinanciert.

Het negatieve hefboomeffect is het omgekeerde en het is een reëel risico. Als je RTV onder je RVV zakt (als je bedrijf dus minder verdient dan de rente die je betaalt op leningen) dan werkt elke extra geleende euro in je nadeel. De rentelasten overtreffen de opbrengst, wat de nettowinst drukt. Gevolg 🡪 de REV zakt onder de RTV. Hoe meer vreemd vermogen je hebt in zo'n scenario, hoe groter de schade. Dit kan snel een bedreiging worden voor je solvabiliteit. Pas je financieringsstructuur dus aan als je ziet dat de RTV daalt richting de RVV.

‍

Hoe verbeter je de rentabiliteit van je bedrijf?

1. Verlaag je operationele kosten
   Elke euro die je bespaart op vaste lasten vloeit rechtstreeks naar de nettowinst. Kijk kritisch naar huur, verzekeringen, abonnementen en andere terugkerende kosten. Zelfs kleine besparingen tellen op over een jaar en hogere nettowinst bij hetzelfde eigen vermogen betekent direct een hogere REV.

2. Verbeter je marges
   Niet alle omzet is even waardevol. Een product of dienst met een marge van 40% levert bij dezelfde verkoop meer op dan een artikel van 15% marge. Analyseer welke producten of diensten het meest bijdragen aan de winst en geef die meer ruimte in je inkoop, je menukaart of je verkoopgesprek. Een kleine verschuiving in de mix kan de nettowinst merkbaar verhogen zonder dat je meer omzet hoeft te draaien.

3. Werk efficiënter met de juiste systemen
   Omslachtige processen, kassafouten en een dagafsluiting die een half uur duurt, dat zijn verborgen arbeidskosten. Een goed kassasysteem voor ondernemers vermindert fouten, versnelt de afrekening en geeft je aan het einde van de dag direct inzicht in omzet per medewerker, product en categorie. Minder verspilde tijd is een kostenpost minder op de resultatenrekening.

4. Bespaar op transactiekosten
   Veel ondernemers betalen ongemerkt te veel transactiekosten voor hun betaalterminal, inclusief abonnementskosten en andere verborgen kosten. Die kosten gaan elke dag af van je omzet. Overstappen op een aanbieder met transparante tarieven, zoals een vast tarief per transactie, voor alle kaarten, betekent dat je weet wat je betaalt en niet verrast wordt door verborgen kosten. Die besparing verhoogt je nettowinst direct, zonder dat je meer hoeft te verkopen. Bereken wat je zou kunnen besparen met Flatpay.  

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen rentabiliteit, liquiditeit en solvabiliteit?

Het zijn drie complementaire perspectieven om je financiële gezondheid te berekenen. Rentabiliteit gaat over of je genoeg verdient op het geld dat je hebt ingezet. Liquiditeit gaat over of je jouw rekeningen kan betalen op korte termijn. Solvabiliteit gaat over of je schulden beheersbaar zijn ten opzichte van je totale vermogen op de lange termijn. Een bedrijf kan winstgevend zijn maar toch liquiditeitsproblemen hebben. Alle drie de maatstaven samen geven pas een volledig beeld.

Waarom is rentabiliteit belangrijk voor investeerders?

Investeerders willen weten of hun kapitaal een rendement oplevert dat het risico rechtvaardigt. De REV is daarvoor de belangrijkste maatstaf: die laat zien hoeveel winst de eigenaar genereert per euro eigen vermogen. Een hoge REV maakt een bedrijf aantrekkelijk voor iedereen die overweegt in te stappen of bij te lenen.

Wat is het verschil tussen rentabiliteit en winstgevendheid?

Winstgevendheid is een absoluut getal: je bedrijf maakt €50.000 winst. Rentabiliteit zet die winst in verhouding tot het vermogen dat nodig was om hem te realiseren. €50.000 op €100.000 eigen vermogen is een REV van 50%. Diezelfde €50.000 op €1.000.000 eigen vermogen is een REV van 5%, een stuk minder indrukwekkend. Rentabiliteit maakt de vergelijking eerlijk.

Klaar om de kosten van je betaaloplossing te verlagen en je rentabiliteit te verbeteren? Bereken wat je zou kunnen besparen door over te stappen op Flatpay.